Polacy zawierają coraz mniej małżeństw, rodzi się też mniej dzieci

Stale spada liczba zawieranych małżeństw, podwyższył się wiek nowożeńców, a ponadto rodzi się coraz mniej dzieci - wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego.

Jak informuje Główny Urząd Statystyczny na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku zawierano około 250 tys. nowych związków małżeńskich rocznie. W kolejnych latach liczba małżeństw malała aż do 192 tys. w 2002 roku, by wzrosnąć do prawie 258 tys. w 2008 roku i ponownie zacząć maleć. W 2013 roku natomiast zawarto nieco ponad 180 tys. nowych związków małżeńskich, czyli o ponad 23 tys. mniej niż rok wcześniej.

Nowożeńcy coraz starsi

W czasie transformacji znacznie podwyższył się wiek nowożeńców. Obecnie mężczyźni najczęściej żenią się średnio w wieku 29 lat, a mediana wieku dla kobiet wynosi około 27 lat. Proces przesuwania wieku zawierania małżeństw przyspieszył po 2000 roku.

Wśród nowo zawartych związków około 82 proc. to małżeństwa pierwsze, czyli panien z kawalerami. Oni także są coraz starsi - w 2013 roku mediana wieku kawalerów wyniosła prawie 28 lat, a zawierające małżeństwo panny miały średnio po 26 lat.

Małżeństwa w Unii Europejskiej

Liczba małżeństw zmniejsza się także w innych krajach Unii Europejskiej. W 2011 roku w Unii Europejskiej ponad 2,1 mln par zawarło związek małżeński, czyli o prawie 0,4 mln mniej niż w 2000 roku. Najwięcej na Litwie, Cyprze i Malcie, natomiast najmniej w Bułgarii, Słowenii, Portugalii, we Włoszech i Luksemburgu. Na tym tle Polska mieści się w pierwszej dziesiątce krajów o najwyższym współczynniku małżeństw.

Podwyższenie wieku nowych małżonków również jest tendencją europejską. Średni wiek zwiększył się średnio o 1-4 lata w stosunku do obserwowanego w 2000 roku.

Coraz częściej się rozwodzimy

Jak wynika z wyliczeń GUS w ostatnich latach rozpada się w Polsce ponad 200 tys. małżeństw rocznie, w tym około 30 proc. w wyniku rozwodu, a pozostałe prawie 70 proc. w wyniku śmierci współmałżonka. W latach 90. ubiegłego wieku oraz na początku bieżącego stulecia proporcje wynosiły niespełna 20 proc. do ponad 80 proc.

Od kilkunastu lat notuje się około 65 tys. rozwodów rocznie. W 2013 roku orzeczono ich około 66 tys. - o 24 tys. więcej niż w 1990 roku. W 2013 roku na każde 10 tys. małżeństw 73 rozwiązano orzeczeniem sądu, podczas gdy na początku lat 90. było ich niespełna 50.

Niezmiennie w ponad dwóch na trzy przypadki o rozwód występuje kobieta. Najczęściej jako przyczynę rozwodu małżonkowie deklarują niezgodność charakterów - ponad jedna trzecia wszystkich rozwodów. Kolejne przyczyny to zdrada lub trwały związek uczuciowy z inną osobą - 25 proc., a ponadto alkoholizm - 19 proc. W 2013 roku statystyczny rozwiedziony mężczyzna miał średnio 40-41 lat, a kobiety były o ponad 2 lata młodsze.

Również w krajach Unii Europejskiej zwiększa się liczba rozwodów. W 2011 roku odnotowano prawie 1 mln rozwodów - ponad 100 tys. więcej niż w 2000 roku. W odniesieniu do liczby zawartych małżeństw oznacza to, że w 2000 roku na 1 rozwód przypadały prawie 3 nowe małżeństwa, natomiast w 2011 roku już tylko 2.

Znaczny spadek liczby urodzeń

W czasie transformacji w Polsce rodziło się około 550 tys. dzieci rocznie. Od 1992 roku rozpoczął się spadek liczby urodzeń, lecz w latach 2004-2009 wzrosła ona do prawie 418 tys., co było spowodowane głównie urodzeniami odłożonymi. Kolejne cztery lata ponownie przyniosły mniejszą liczbę urodzeń. W 2013 roku zarejestrowano ich niespełna 370 tys.

Na tle Unii Europejskiej Polska jest jednym z krajów o najniższym natężeniu urodzeń. W 2013 roku niższą dzietność niż w Polsce odnotowano jedynie w Portugalii i Hiszpanii. Najwyższy poziom dzietności notowany jest w krajach zachodniej i północnej Europy, w tym we Francji, w Irlandii, Islandii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Norwegii, Finlandii i Belgii.

W jakim wieku zostajemy rodzicami?

Zdaniem GUS decyzje o posiadaniu dziecka, podobnie jak decyzje o zawarciu małżeństwa młodzi Polacy podejmują po tym, jak zdobędą wykształcenie i osiągną stabilizację ekonomiczną, czyli w wieku około 30 lat. W 2013 roku kobiety w UE miały przeciętnie 28,7 lat, gdy zostawały matkami po raz pierwszy. Najmłodsze matki rodzące pierwsze dziecko to mieszkanki Bułgarii i Rumunii, a najstarsze - Włoszki i Hiszpanki.

Z porównania danych dla lat 2013 i 2000 wynika, że wśród mieszkanek państw członkowskich średni wiek matek w momencie urodzenia pierwszego dziecka wzrósł o około 1-3 lata, podczas gdy w Wielkiej Brytanii matki są obecnie o prawie 1 rok młodsze.

Dzieci nie tylko w małżeństwach

Z wyliczeń Głównego Urzędu Statystycznego wynika także, że od kilkunastu lat systematycznie zwiększa się liczba dzieci rodzących się w związkach pozamałżeńskich. O ile na początku lat 90. ubiegłego wieku w takich związkach rodziło się zaledwie około 6-7 proc. dzieci, w 2000 roku - około 12 proc., tak w roku 2013 było ich już ponad 23 proc.

Nadal jednak blisko 80 proc. dzieci rodzi się w rodzinach tworzonych przez prawnie zawarte związki małżeńskie. Warto również zwrócić uwagę, że ponad połowa tych dzieci urodziła się w okresie pierwszych trzech lat trwania małżeństwa rodziców.

Opracowanie GUS zostało przygotowane w ramach zrealizowanego w listopadzie 2015 roku projektu EUROSTAT-u dotyczącego dzietności, zawierania i rozpadu małżeństw oraz stanu cywilnego ludności w poszczególnych krajach Unii Europejskiej.

PAP/EM

Więcej: